An Gníomh Eorpach um Thaighde Oscailte: Comhchuibhiú na Teachtaireachta Scoláirí

(Táimid ag obair ar thionscnamh maidir le cearta foilsitheoireachta tánaisteacha a chomhchuibhiú, agus monaplacht/olagapshuíomh a anailísiú agus a chosc in earnáil na foilsitheoireachta acadúla. Bheimis buíoch as aon aiseolas a d’fhéadfadh a bheith agat. Go raibh maith agat.)

Cuspóirí
 

Leis an tionscnamh seo, iarrtar ar an gCoimisiún Eorpach creat reachtach a mholadh chun Ceart Foilsitheoireachta Meánscoile (SPR) comhchuibhithe, neamhbhabhta a bhunú ar fud an Aontais. De bhun Airteagail 114, 118 agus 179 CFAE, iarrtar ar an gCoimisiún reachtaíocht a mholadh lena ndéanfar an méid seo a leanas:
 

• Bunaítear SPR ar fud an Aontais: A áirithiú go gcoinneoidh údair saothar eolaíoch a thagann as taighde arna mhaoiniú ag cistí poiblí de chuid an Aontais nó ag cistí náisiúnta an ceart doshannta a gcuid lámhscríbhinní a chur ar fáil láithreach i stórtha poiblí tráth a bhfoilsithe.
 

• Spriocanna Freagracht Institiúideach: Is ar eagraíochtaí déanta taighde agus ar fhoilsitheoirí tráchtála atá an oibleagáid dhlíthiúil maidir le comhlíonadh Rochtana Oscailte a áirithiú, agus ar an gcaoi sin taighdeoirí aonair a chosaint ar ualaí riaracháin nó dlíthiúla.
 

• Déanann sé monatóireacht ar Dhinimic an Mhargaidh: Meastóireacht fhoirmiúil agus faireachán struchtúrtha ar struchtúir mhargaidh foilsitheoireachta scolártha a shainordú chun aghaidh a thabhairt ar theipeanna sistéamacha agus chun saorchúrsaíocht eolais a áirithiú.
 

• Atreoraíonn sé Maoiniú Straitéiseach: Idir-inoibritheacht theicniúil stórtha poiblí a éascú agus tús áite a thabhairt do chistiú taighde an Aontais le haghaidh bonneagair Rochtana Oscailte Diamond atá inbhuanaithe agus faoi úinéireacht phoiblí. 
 

IARSCRÍBHINN
 

Is réamhriachtanas é an t-aistriú chuig an Eolaíocht Oscailte don dul chun cinn eolaíoch, don nuálaíocht agus don chuntasacht dhaonlathach laistigh den Aontas Eorpach. Faoi láthair, cuirtear bac ar scaipeadh taighde a mhaoinítear go poiblí mar gheall ar dhlíthe náisiúnta ilroinnte, comhaontuithe foilsitheoireachta sriantacha, agus comhchruinniú suntasach cumhachta margaidh. Leis an tionscnamh seo, féachtar le húdair a chumhachtú agus leas an phobail a chosaint trí chur chuige comhordaithe de chuid an Aontais.
 

I. Cearta Údar agus Comhchuibhiú a Neartú de bhun Airteagal 179 CFAE, lena dtugtar sainordú don Aontas Limistéar Eorpach Taighde (LET) a bhaint amach ina mbeidh taighdeoirí agus eolas eolaíoch ag gluaiseacht faoi shaoirse, bunófar Ceart Foilsitheoireachta Meánscoile (SPR) éigeantach, neamh-intabhaithe. Áirithítear leis an gceart sin go gcoinneoidh údair saothar eolaíoch a eascraíonn as taighde arna mhaoiniú ag cistí poiblí an ceart an Lámhscríbhinn Ghlactha (AAM) a chur ar fáil i stór poiblí láithreach nuair a fhoilseofar den chéad uair í. Bunófar tréimhse trádbhaic míosa nialais mar chaighdeán an Aontais chun deireadh a chur leis na bacainní trasteorann ar eolas atá ann faoi láthair.
 

I gcomhréir le hAirteagal 114 CFAE, cruthaíonn an easpa SPR comhchuibhithe atá ann faoi láthair ar fud na mBallstát ilroinnt dhlíthiúil a shaobhann an margadh inmheánach do sheirbhísí eolaíocha. Tá gá le Treoir ar leibhéal an Aontais chun cothrom iomaíochta a áirithiú d’institiúidí taighde agus d’fhoilsitheoirí araon. Thairis sin, de bhun Airteagal 118 CFAE, tabharfar cosaint aonfhoirmeach do chearta maoine intleachtúla chun a áirithiú go bhfanfaidh an t-údar ina phríomhshealbhóir ar an gceart a shaothar a scaipeadh, rud a fhágfaidh go mbeidh aon téarmaí conarthacha contrártha ar neamhní.
 

II. Freagracht Institiúideach agus Cosaint Taighdeoirí Cuirfear an oibleagáid dhlíthiúil chun Rochtain Oscailte a áirithiú ar eagraíochtaí déanta taighde agus ar fhoilsitheoirí tráchtála. Áiritheofar leis an reachtaíocht gur iarmhairt dhlíthiúil uathoibríoch ar chistiú poiblí é feidhmiú SPR. Ceapadh an cur chuige sin chun údair aonair a chosaint ar bhrú dlíthiúil nó riaracháin ó ghníomhaithe ceannasacha sa mhargadh. Tríd an ualach comhlíontachta a aistriú chuig an leibhéal institiúideach, áirithíonn an tAontas nach gceanglaítear ar thaighdeoirí dul i mbun caibidlíocht dhlíthiúil chasta chun a gceart bunúsach a fheidhmiú chun eolas a chomhroinnt.
 

III. Chun margadh inmheánach iomaíoch agus trédhearcach a choimeád ar bun, tionscnófar creat faireacháin struchtúrtha maidir le héabhlóid earnáil na foilsitheoireachta léannta. De bhun Airteagal 102 CFAE, moltar don Choimisiún an méid seo a leanas a dhéanamh:

Faireachán córasach a dhéanamh ar thionchar an chomhchruinnithe margaidh ar inrochtaineacht agus inacmhainneacht taighde a mhaoinítear go poiblí.
 

Meastóireacht a dhéanamh ar cé acu atá nó nach bhfuil na samhlacha foilsitheoireachta tráchtála atá ann faoi láthair, lena n-áirítear comhaontuithe claochlaitheacha, ag teacht le cuspóirí fadtéarmacha an Limistéir Eorpaigh Taighde.
 

Idirphlé trédhearcach leis na geallsealbhóirí a chur chun cinn chun aghaidh a thabhairt ar theipeanna sistéamacha sa mhargadh, amhail easpa trédhearcachta ó thaobh praghsanna de agus cleachtais maidir le ‘tiomáint dhúbailte’.
 

Faireachán a dhéanamh ar rialú na méadrachta agus na sonraí taighde chun a áirithiú nach gcuirfidh an gheataireacht tráchtála bac ar shaorchúrsaíocht eolais ná nach ndéanfaidh sí meastóireacht taighde a shaobhadh.
 

IV. Chun rogha mhalartach inmharthana neamhthráchtála ar fhoilsitheoireacht dhílsithe a sholáthar, déanfar cistiú taighde an Aontais a atreorú i dtreo bonneagair Rochtana Oscailte ar Dhiamaint a fhorbairt. Beidh na bonneagair sin faoi úinéireacht phoiblí agus ní ghearrfaidh siad táillí ar údair ná ar léitheoirí. Tacóidh an cistiú sin le gairmiúlú na foilsitheoireachta institiúidí agus le líonra uile-Aontais d’irisí neamhthráchtála a chruthú. Tá athrú den sórt sin ríthábhachtach chun a áirithiú go leanfaidh LET de bheith neamhspleách ar leasanna tráchtála na ngníomhaithe ceannasacha sa mhargadh.
 

V. Déanfar caighdeáin idir-inoibritheachta teicniúla maidir le hIdir-inoibritheacht Theicniúil agus Athbhreithniú Piaraí faoi stiúir an Phobail a shainordú do gach stór poiblí a fhaigheann tacaíocht ón Aontas chun a áirithiú go mbeidh meiteashonraí agus lámhscríbhinní infhionnta gan uaim ar fud ardán amhail OpenAIRE agus Zenodo. Thairis sin, éascóidh an creat aitheantas foirmiúil d’athbhreithniú piaraí faoi stiúir an phobail, rud a chuirfidh ar chumas an phobail eolaíochta smacht a fháil an athuair ar phróisis rialaithe cáilíochta. Déanfar na bearta sin a chomhtháthú sa Néal Eorpach maidir leis an Eolaíocht Oscailte (EOSC) chun timpeallacht aontaithe taighde dhigitigh a chothú.