L-Att Ewropew dwar ir-Riċerka Miftuħa: L-armonizzazzjoni tal-Komunikazzjoni Scholarly

(Qed naħdmu fuq inizjattiva dwar l-armonizzazzjoni tad-drittijiet tal-pubblikazzjoni sekondarja, u l-analiżi u l-prevenzjoni tal-monopolizzazzjoni/oligopolizzazzjoni fis-settur tal-pubblikazzjoni akkademika. Napprezzaw kwalunkwe feedback li jista’ jkollok. Grazzi.)

Għanijiet
 

Din l-inizjattiva tistieden lill-Kummissjoni Ewropea tipproponi qafas leġiżlattiv biex jiġi stabbilit Dritt ta’ Pubblikazzjoni Sekondarja (SPR) armonizzat u b’embargo żero madwar l-Unjoni. Skont l-Artikoli 114, 118 u 179 tat-TFUE, il-Kummissjoni hija mħeġġa tipproponi leġiżlazzjoni li:
 

• Tistabbilixxi SPR għall-Unjoni kollha: L-iżgurar li l-awturi ta’ xogħlijiet xjentifiċi li jirriżultaw minn riċerka ffinanzjata minn fondi pubbliċi tal-Unjoni jew nazzjonali jżommu d-dritt inaljenabbli li jagħmlu l-manuskritti tagħhom disponibbli immedjatament f’repożitorji pubbliċi fiż-żmien tal-pubblikazzjoni.
 

• Miri għar-Responsabbiltà Istituzzjonali: L-iżgurar tal-obbligu legali għall-konformità mal-Aċċess Miftuħ jiddependi fuq l-organizzazzjonijiet li jwettqu r-riċerka u l-pubblikaturi kummerċjali, u b’hekk ir-riċerkaturi individwali jiġu protetti minn piżijiet amministrattivi jew legali.
 

• Timmonitorja d-Dinamika tas-Suq: L-għoti ta’ mandat għal evalwazzjoni formali u monitoraġġ strutturat tal-istrutturi tas-suq tal-pubblikazzjoni akkademika biex jiġu indirizzati l-fallimenti sistemiċi u tiġi żgurata ċ-ċirkolazzjoni libera tal-għarfien.
 

• Tindirizza mill-ġdid il-Finanzjament Strateġiku: L-iffaċilitar tal-interoperabbiltà teknika tar-repożitorji pubbliċi u l-prijoritizzazzjoni tal-finanzjament tar-riċerka tal-Unjoni għal infrastrutturi tal-Aċċess Miftuħ tad-Djamanti sostenibbli u bi sjieda pubblika. 
 

ANNESS
 

It-tranżizzjoni għax-Xjenza Miftuħa hija prerekwiżit għall-progress xjentifiku, l-innovazzjoni u r-responsabbiltà demokratika fl-Unjoni Ewropea. Bħalissa, it-tixrid ta’ riċerka ffinanzjata pubblikament huwa mxekkel minn liġijiet nazzjonali frammentati, ftehimiet restrittivi ta’ pubblikazzjoni, u konċentrazzjoni sinifikanti ta’ saħħa fis-suq. Din l-inizjattiva tfittex li tagħti s-setgħa lill-awturi u tissalvagwardja l-interess pubbliku permezz ta’ approċċ ikkoordinat tal-Unjoni.
 

I. It-Tisħiħ tad-Drittijiet tal-Awtur u l-Armonizzazzjoni Skont l-Artikolu 179 tat-TFUE, li jagħti mandat lill-Unjoni biex tikseb Żona Ewropea tar-Riċerka (ŻER) fejn ir-riċerkaturi u l-għarfien xjentifiku jiċċirkolaw liberament, għandu jiġi stabbilit Dritt tal-Pubblikazzjoni Sekondarja (SPR) obbligatorju u mhux rinunzjabbli. Dan id-dritt jiżgura li l-awturi ta’ xogħlijiet xjentifiċi li jirriżultaw minn riċerka ffinanzjata minn fondi pubbliċi jżommu d-dritt li jagħmlu l-Manuskritt Aċċettat mill-Awtur (AAM) disponibbli f’repożitorju pubbliku immedjatament mal-ewwel pubblikazzjoni. Għandu jiġi stabbilit perjodu ta’ embargo ta’ żero xhur bħala l-istandard tal-Unjoni biex jiġu eliminati l-ostakli transfruntiera attwali għall-għarfien.
 

F’konformità mal-Artikolu 114 tat-TFUE, in-nuqqas attwali ta’ SPR armonizzat fl-Istati Membri kollha joħloq frammentazzjoni legali li tfixkel is-suq intern għas-servizzi xjentifiċi. Hija meħtieġa Direttiva fil-livell tal-Unjoni biex jiġu żgurati kundizzjonijiet ekwi kemm għall-istituzzjonijiet tar-riċerka kif ukoll għall-pubblikaturi. Barra minn hekk, skont l-Artikolu 118 tat-TFUE, għandha tiġi pprovduta protezzjoni uniformi tad-drittijiet tal-proprjetà intellettwali biex jiġi żgurat li l-awtur jibqa’ d-detentur primarju tad-dritt li jxerred ix-xogħol tiegħu, u b’hekk kwalunkwe klawżola kuntrattwali kuntrarja ssir nulla u bla effett.
 

II. Ir-Responsabbiltà Istituzzjonali u l-Protezzjoni tar-Riċerkaturi L-obbligu legali li jiġi żgurat l-Aċċess Miftuħ għandu jitqiegħed fuq l-organizzazzjonijiet li jwettqu r-riċerka u l-pubblikaturi kummerċjali. Il-leġiżlazzjoni għandha tiżgura li l-eżerċizzju tal-SPR ikun konsegwenza legali awtomatika tal-finanzjament pubbliku. Dan l-approċċ huwa mfassal biex jipproteġi lill-awturi individwali minn pressjoni legali jew amministrattiva minn atturi dominanti fis-suq. Billi tittrasferixxi l-piż tal-konformità għal-livell istituzzjonali, l-Unjoni tiżgura li r-riċerkaturi ma jkunux meħtieġa jinnavigaw negozjati legali kumplessi biex jeżerċitaw id-dritt fundamentali tagħhom li jikkondividu l-għarfien.
 

III. Monitoraġġ tal-Istrutturi tas-Suq u d-Djalogu mal-Partijiet Ikkonċernati Biex jinżamm suq intern kompetittiv u trasparenti, għandu jinbeda qafas ta' monitoraġġ strutturat rigward l-evoluzzjoni tas-settur tal-pubblikazzjoni akkademika. Skont l-Artikolu 102 tat-TFUE, il-Kummissjoni hija mħeġġa:

It-twettiq ta’ monitoraġġ sistematiku tal-impatt tal-konċentrazzjoni tas-suq fuq l-aċċessibbiltà u l-affordabbiltà tar-riċerka ffinanzjata pubblikament.
 

Evalwa jekk il-mudelli ta’ pubblikazzjoni kummerċjali attwali, inklużi ftehimiet trasformattivi, jallinjawx mal-objettivi fit-tul taż-Żona Ewropea tar-Riċerka.
 

Tippromwovi djalogu trasparenti mal-partijiet ikkonċernati biex jiġu indirizzati l-fallimenti sistemiċi tas-suq, bħan-nuqqas ta’ trasparenza fil-prezzijiet u prattiki ta’ “tnaqqis doppju”.
 

Il-monitoraġġ tal-kontroll tal-metriċi u tad-data tar-riċerka biex jiġi żgurat li l-gatekeeping kummerċjali ma jfixkilx iċ-ċirkolazzjoni libera tal-għarfien jew ifixkel l-evalwazzjoni tar-riċerka.
 

IV. Sabiex tiġi pprovduta alternattiva vijabbli u mhux kummerċjali għall-pubblikazzjoni proprjetarja, il-finanzjament tar-riċerka tal-Unjoni għandu jiġi dirett mill-ġdid lejn l-iżvilupp tal-infrastrutturi tal-Aċċess Miftuħ tad-Djamanti. Dawn l-infrastrutturi għandhom ikunu proprjetà pubblika u ma għandhomx jimponu tariffi fuq l-awturi jew il-qarrejja. Dan il-finanzjament għandu jappoġġa l-professjonalizzazzjoni tal-pubblikazzjoni istituzzjonali u l-ħolqien ta’ network madwar l-Unjoni kollha ta’ ġurnali mhux kummerċjali. Tali bidla hija essenzjali biex jiġi żgurat li l-ERA tibqa’ indipendenti mill-interessi kummerċjali tal-atturi dominanti tas-suq.
 

V. L-istandards tal-interoperabbiltà teknika tal-Interoperabbiltà Teknika u tar-Reviżjoni bejn il-Pari Mmexxija mill-Komunità għandhom jingħataw mandat għar-repożitorji pubbliċi kollha li jirċievu l-appoġġ tal-Unjoni biex jiġi żgurat li l-metadata u l-manuskritti jkunu jistgħu jiġu skoperti bla xkiel fuq pjattaformi bħal OpenAIRE u Zenodo. Barra minn hekk, il-qafas għandu jiffaċilita r-rikonoxximent formali ta’ evalwazzjoni bejn il-pari mmexxija mill-komunità, li tippermetti lill-komunità xjentifika terġa’ tikseb kontroll fuq il-proċessi ta’ kontroll tal-kwalità. Dawn il-miżuri għandhom jiġu integrati fil-Cloud Ewropew tax-Xjenza Miftuħa (EOSC) biex jitrawwem ambjent ta' riċerka diġitali unifikat.