Europejski akt w sprawie otwartych badań naukowych: Harmonizacja komunikacji naukowej

(Pracujemy nad inicjatywą dotyczącą harmonizacji wtórnych praw wydawniczych oraz monopolizacji/oligopolizacji analizy i zapobiegania w sektorze wydawniczym. Będziemy wdzięczni za wszelkie uwagi. Dziękuję.)

CELÓW
 

W ramach tej inicjatywy wzywa się Komisję Europejską do zaproponowania ram prawnych w celu ustanowienia zharmonizowanego, bezemisyjnego wtórnego prawa wydawniczego w całej Unii. Zgodnie z art. 114, 118 i 179 TFUE wzywa się Komisję do zaproponowania przepisów, które:
 

• Ustanowienie ogólnounijnego rozporządzenia w sprawie planów strategicznych: Zapewnienie autorom prac naukowych powstałych w wyniku badań finansowanych ze środków publicznych Unii lub środków krajowych niezbywalnego prawa do natychmiastowego udostępnienia ich rękopisów w publicznych repozytoriach w momencie publikacji.
 

• Cele odpowiedzialność instytucjonalna: Zapewnienie prawnego obowiązku przestrzegania zasad otwartego dostępu spoczywa na organizacjach prowadzących badania naukowe i wydawcach komercyjnych, chroniąc tym samym poszczególnych badaczy przed obciążeniami administracyjnymi lub prawnymi.
 

• Monitoruje dynamikę rynku: Wymóg przeprowadzenia formalnej oceny i ustrukturyzowanego monitorowania struktur rynku publikacji naukowych w celu zaradzenia systemowym niedoskonałościom i zapewnienia swobodnego przepływu wiedzy.
 

• Przekierowanie finansowania strategicznego: Ułatwianie technicznej interoperacyjności repozytoriów publicznych i priorytetowe traktowanie unijnego finansowania badań naukowych na rzecz zrównoważonej infrastruktury Diamond Open Access będącej własnością publiczną. 
 

ZAŁĄCZNIK
 

Przejście na otwartą naukę jest warunkiem wstępnym postępu naukowego, innowacji i demokratycznej rozliczalności w Unii Europejskiej. Obecnie rozpowszechnianie badań finansowanych ze środków publicznych utrudniają rozdrobnione przepisy krajowe, restrykcyjne umowy wydawnicze i znacząca koncentracja władzy rynkowej. Inicjatywa ta ma na celu wzmocnienie pozycji autorów i ochronę interesu publicznego poprzez skoordynowane podejście unijne.
 

I. Wzmocnienie praw autorskich i harmonizacja Zgodnie z art. 179 TFUE, który upoważnia Unię do utworzenia europejskiej przestrzeni badawczej (EPB), w której naukowcy i wiedza naukowa podlegają swobodnemu przepływowi, ustanawia się obowiązkowe, niezbywalne wtórne prawo do publikacji. Prawo to gwarantuje, że autorzy prac naukowych powstałych w wyniku badań finansowanych ze środków publicznych zachowują prawo do udostępnienia Autora Zaakceptowanego Rękopisu (AAM) w publicznym repozytorium niezwłocznie po pierwszej publikacji. Ustanawia się zerowy miesięczny okres embarga jako standard unijny w celu wyeliminowania obecnych transgranicznych barier w dostępie do wiedzy.
 

Zgodnie z art. 114 TFUE obecny brak zharmonizowanego rozporządzenia w sprawie planów strategicznych w państwach członkowskich powoduje rozdrobnienie prawne, które zakłóca wewnętrzny rynek usług naukowych. Dyrektywa na szczeblu unijnym jest konieczna, aby zapewnić równe warunki działania zarówno instytucjom badawczym, jak i wydawcom. Ponadto zgodnie z art. 118 TFUE zapewnia się jednolitą ochronę praw własności intelektualnej, aby zagwarantować, że autor pozostaje głównym posiadaczem prawa do rozpowszechniania swojego utworu, co unieważnia wszelkie sprzeczne postanowienia umowne.
 

II. Odpowiedzialność instytucjonalna i ochrona naukowców Obowiązek prawny zapewnienia otwartego dostępu spoczywa na organizacjach prowadzących badania i wydawcach komercyjnych. Przepisy zapewniają, aby wykonanie rozporządzenia w sprawie planów strategicznych było automatyczną konsekwencją prawną finansowania publicznego. Podejście to ma na celu ochronę poszczególnych autorów przed presją prawną lub administracyjną ze strony dominujących podmiotów rynkowych. Przenosząc ciężar przestrzegania przepisów na szczebel instytucjonalny, Unia zapewnia, aby naukowcy nie byli zobowiązani do prowadzenia złożonych negocjacji prawnych w celu korzystania z ich podstawowego prawa do dzielenia się wiedzą.
 

III. Monitorowanie struktur rynku i dialog z zainteresowanymi stronami Aby utrzymać konkurencyjny i przejrzysty rynek wewnętrzny, należy zainicjować ustrukturyzowane ramy monitorowania rozwoju sektora publikacji naukowych. Zgodnie z art. 102 TFUE zachęca się Komisję do:

Prowadzenie systematycznego monitorowania wpływu koncentracji rynku na dostępność i przystępność cenową badań finansowanych ze środków publicznych.
 

Ocenić, czy obecne komercyjne modele wydawnicze, w tym umowy transformacyjne, są zgodne z długoterminowymi celami europejskiej przestrzeni badawczej.
 

Promowanie przejrzystego dialogu z zainteresowanymi stronami w celu zaradzenia systemowym niedoskonałościom rynku, takim jak brak przejrzystości cen i praktyki „podwójnego zanurzenia”.
 

Monitorowanie kontroli wskaźników i danych badawczych w celu zapewnienia, aby komercyjna kontrola dostępu nie utrudniała swobodnego przepływu wiedzy ani nie zakłócała oceny badań.
 

IV. Wzmocnienie infrastruktury diamentowej będącej własnością publiczną Aby zapewnić realną, niekomercyjną alternatywę dla publikacji na własny rachunek, unijne finansowanie badań zostanie przekierowane na rozwój infrastruktury diamentowego otwartego dostępu. Infrastruktura ta jest własnością publiczną i nie pobiera opłat od autorów ani czytelników. Finansowanie to wspiera profesjonalizację publikacji instytucjonalnych oraz utworzenie ogólnounijnej sieci czasopism niekomercyjnych. Taka zmiana ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia, aby EPB pozostała niezależna od interesów handlowych dominujących uczestników rynku.
 

V. W odniesieniu do wszystkich repozytoriów publicznych otrzymujących wsparcie Unii należy wprowadzić normy interoperacyjności technicznej i wzajemnej oceny kierowanej przez społeczność, aby zapewnić płynne wykrywanie metadanych i manuskryptów na platformach takich jak OpenAIRE i Zenodo. Ponadto ramy ułatwiają formalne uznanie wzajemnej oceny prowadzonej przez społeczność, umożliwiając środowisku naukowemu odzyskanie kontroli nad procesami kontroli jakości. Środki te zostaną włączone do europejskiej chmury dla otwartej nauki (EOSC) w celu wspierania jednolitego cyfrowego środowiska badawczego.