Ευρωπαϊκή Πράξη για την Ανοικτή Έρευνα: Εναρμόνιση της ακαδημαϊκής επικοινωνίας

(Εργαζόμαστε σε μια πρωτοβουλία για την εναρμόνιση των δευτερογενών εκδοτικών δικαιωμάτων και την ανάλυση και την πρόληψη της μονοπώλησης / ολιγοπώλησης στον ακαδημαϊκό εκδοτικό τομέα. Θα εκτιμούσαμε κάθε ανατροφοδότηση που μπορεί να έχετε. Σας ευχαριστώ.)

ΣΤΟΧΟΙ
 

Η πρωτοβουλία αυτή καλεί την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να προτείνει ένα νομοθετικό πλαίσιο για τη θέσπιση εναρμονισμένου δευτερογενούς εκδοτικού δικαιώματος (SPR) μηδενικού εμπάργκο σε ολόκληρη την Ένωση. Σύμφωνα με τα άρθρα 114, 118 και 179 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή καλείται να προτείνει νομοθεσία η οποία:
 

• Θέσπιση κανονισμού για τα στρατηγικά σχέδια σε επίπεδο Ένωσης: Η διασφάλιση ότι οι δημιουργοί επιστημονικών έργων που προκύπτουν από έρευνα χρηματοδοτούμενη από δημόσιους ενωσιακούς ή εθνικούς πόρους διατηρούν το αναφαίρετο δικαίωμα να καθιστούν τα χειρόγραφά τους αμέσως διαθέσιμα σε δημόσια αποθετήρια κατά τον χρόνο της δημοσίευσης.
 

• Στόχοι Θεσμική ευθύνη: Η διασφάλιση της νομικής υποχρέωσης για συμμόρφωση με την ανοικτή πρόσβαση βαρύνει τους οργανισμούς που διεξάγουν έρευνα και τους εμπορικούς εκδότες, προστατεύοντας έτσι τους μεμονωμένους ερευνητές από διοικητικές ή νομικές επιβαρύνσεις.
 

• Παρακολουθεί τη δυναμική της αγοράς: Επιβολή επίσημης αξιολόγησης και δομημένης παρακολούθησης των δομών της αγοράς ακαδημαϊκών εκδόσεων για την αντιμετώπιση συστημικών αδυναμιών και τη διασφάλιση της ελεύθερης κυκλοφορίας της γνώσης.
 

• Ανακατευθύνει τη στρατηγική χρηματοδότηση: Διευκόλυνση της τεχνικής διαλειτουργικότητας των δημόσιων αποθετηρίων και απόδοση προτεραιότητας στη χρηματοδότηση της έρευνας από την Ένωση για βιώσιμες, δημόσιες υποδομές ανοικτής πρόσβασης σε διαμάντια. 
 

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
 

Η μετάβαση στην ανοικτή επιστήμη αποτελεί προϋπόθεση για την επιστημονική πρόοδο, την καινοτομία και τη δημοκρατική λογοδοσία εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επί του παρόντος, η διάδοση της έρευνας που χρηματοδοτείται με δημόσιους πόρους παρεμποδίζεται από κατακερματισμένες εθνικές νομοθεσίες, περιοριστικές συμφωνίες δημοσίευσης και σημαντική συγκέντρωση ισχύος στην αγορά. Η παρούσα πρωτοβουλία επιδιώκει να ενδυναμώσει τους δημιουργούς και να διαφυλάξει το δημόσιο συμφέρον μέσω μιας συντονισμένης προσέγγισης της Ένωσης.
 

I. Ενίσχυση των δικαιωμάτων του δημιουργού και εναρμόνιση Σύμφωνα με το άρθρο 179 της ΣΛΕΕ, το οποίο εξουσιοδοτεί την Ένωση να επιτύχει έναν Ευρωπαϊκό Χώρο Έρευνας (ΕΧΕ) στον οποίο οι ερευνητές και οι επιστημονικές γνώσεις κυκλοφορούν ελεύθερα, θεσπίζεται υποχρεωτικό δικαίωμα δευτερογενούς δημοσίευσης (ΔΔΕ) που δεν επιδέχεται παραίτηση. Το δικαίωμα αυτό διασφαλίζει ότι οι δημιουργοί επιστημονικών έργων που προκύπτουν από έρευνα χρηματοδοτούμενη από δημόσιους πόρους διατηρούν το δικαίωμα να καθιστούν διαθέσιμο το Αποδεκτό Χειρόγραφο Συγγραφέα (AAM) σε δημόσιο αποθετήριο αμέσως μετά την πρώτη δημοσίευση. Θεσπίζεται περίοδος εμπάργκο μηδενικού μήνα ως το πρότυπο της Ένωσης για την εξάλειψη των υφιστάμενων διασυνοριακών φραγμών στη γνώση.
 

Σύμφωνα με το άρθρο 114 της ΣΛΕΕ, η τρέχουσα έλλειψη εναρμονισμένων ΚΣΣ σε όλα τα κράτη μέλη δημιουργεί νομικό κατακερματισμό που στρεβλώνει την εσωτερική αγορά επιστημονικών υπηρεσιών. Απαιτείται οδηγία σε επίπεδο Ένωσης για τη διασφάλιση ισότιμων όρων ανταγωνισμού τόσο για τα ερευνητικά ιδρύματα όσο και για τους εκδότες. Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 118 της ΣΛΕΕ, παρέχεται ενιαία προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας, ώστε να διασφαλίζεται ότι ο δημιουργός παραμένει ο κύριος κάτοχος του δικαιώματος διάδοσης του έργου του, καθιστώντας άκυρους κάθε αντίθετους συμβατικούς όρους.
 

II. Θεσμική ευθύνη και προστασία των ερευνητών Η νομική υποχρέωση διασφάλισης της ανοικτής πρόσβασης βαρύνει τους ερευνητικούς οργανισμούς και τους εμπορικούς εκδότες. Η νομοθεσία διασφαλίζει ότι η άσκηση του ΚΣΣ αποτελεί αυτόματη νομική συνέπεια της δημόσιας χρηματοδότησης. Η προσέγγιση αυτή αποσκοπεί στην προστασία μεμονωμένων δημιουργών από νομικές ή διοικητικές πιέσεις από δεσπόζοντες παράγοντες της αγοράς. Μετατοπίζοντας το βάρος της συμμόρφωσης στο θεσμικό επίπεδο, η Ένωση διασφαλίζει ότι οι ερευνητές δεν υποχρεούνται να διεξάγουν πολύπλοκες νομικές διαπραγματεύσεις για την άσκηση του θεμελιώδους δικαιώματός τους για ανταλλαγή γνώσεων.
 

III. Παρακολούθηση των δομών της αγοράς και του διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη Για τη διατήρηση μιας ανταγωνιστικής και διαφανούς εσωτερικής αγοράς, θα δρομολογηθεί ένα διαρθρωμένο πλαίσιο παρακολούθησης σχετικά με την εξέλιξη του τομέα των ακαδημαϊκών εκδόσεων. Σύμφωνα με το άρθρο 102 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή ενθαρρύνεται:

Διεξαγωγή συστηματικής παρακολούθησης του αντικτύπου της συγκέντρωσης της αγοράς στην προσβασιμότητα και την οικονομική προσιτότητα της έρευνας που χρηματοδοτείται με δημόσιους πόρους.
 

Αξιολόγηση του κατά πόσον τα τρέχοντα μοντέλα εμπορικών εκδόσεων, συμπεριλαμβανομένων των μετασχηματιστικών συμφωνιών, ευθυγραμμίζονται με τους μακροπρόθεσμους στόχους του Ευρωπαϊκού Χώρου Έρευνας.
 

Προώθηση διαφανούς διαλόγου με τα ενδιαφερόμενα μέρη για την αντιμετώπιση συστημικών αδυναμιών της αγοράς, όπως η έλλειψη διαφάνειας των τιμών και οι πρακτικές «διπλής εμβάπτισης».
 

Παρακολούθηση του ελέγχου των μετρήσεων και των δεδομένων της έρευνας, ώστε να διασφαλίζεται ότι η τήρηση εμπορικών πυλών δεν παρεμποδίζει την ελεύθερη κυκλοφορία της γνώσης ούτε στρεβλώνει την αξιολόγηση της έρευνας.
 

IV. Για την παροχή βιώσιμης, μη εμπορικής εναλλακτικής λύσης αντί των ιδιόκτητων εκδόσεων, η χρηματοδότηση της έρευνας από την Ένωση ανακατευθύνεται προς την ανάπτυξη υποδομών ανοικτής πρόσβασης σε διαμάντια. Οι υποδομές αυτές ανήκουν στο δημόσιο και δεν χρεώνουν τέλη σε δημιουργούς ή αναγνώστες. Η χρηματοδότηση αυτή στηρίζει την επαγγελματοποίηση των θεσμικών εκδόσεων και τη δημιουργία ενός δικτύου μη εμπορικών περιοδικών σε επίπεδο Ένωσης. Μια τέτοια αλλαγή είναι απαραίτητη για να διασφαλιστεί ότι ο ΕΟΣ παραμένει ανεξάρτητος από τα εμπορικά συμφέροντα των κυρίαρχων παραγόντων της αγοράς.
 

V. Τα τεχνικά πρότυπα διαλειτουργικότητας και αξιολόγησης από ομοτίμους με πρωτοβουλία των τοπικών κοινοτήτων ανατίθενται σε όλα τα δημόσια αποθετήρια που λαμβάνουν στήριξη από την Ένωση, ώστε να διασφαλίζεται ότι τα μεταδεδομένα και τα χειρόγραφα είναι απρόσκοπτα ανιχνεύσιμα σε πλατφόρμες όπως το OpenAIRE και το Zenodo. Επιπλέον, το πλαίσιο διευκολύνει την επίσημη αναγνώριση της αξιολόγησης από ομοτίμους υπό την ηγεσία της κοινότητας, επιτρέποντας στην επιστημονική κοινότητα να ανακτήσει τον έλεγχο των διαδικασιών ελέγχου της ποιότητας. Τα μέτρα αυτά ενσωματώνονται στο ευρωπαϊκό νέφος ανοικτής επιστήμης (EOSC) για την προώθηση ενός ενοποιημένου ψηφιακού ερευνητικού περιβάλλοντος.