De Europese wet inzake open onderzoek: Harmonisatie van wetenschappelijke communicatie

(We werken aan een initiatief voor de harmonisatie van secundaire publicatierechten en voor de analyse en preventie van monopolisering/oligopolisering in de academische uitgeverijsector. We zouden alle feedback die u zou kunnen hebben op prijs stellen. Dank je wel.)

DOELSTELLINGEN
 

In dit initiatief wordt de Europese Commissie verzocht een wetgevingskader voor te stellen om in de hele Unie een geharmoniseerd secundair publicatierecht (SPR) tot stand te brengen zonder inbeslagname. Krachtens de artikelen 114, 118 en 179 VWEU wordt de Commissie dringend verzocht wetgeving voor te stellen die:
 

• Stelt een EU-brede SPR vast: Ervoor zorgen dat auteurs van wetenschappelijke werken die het resultaat zijn van onderzoek dat met publieke middelen van de Unie of de lidstaten is gefinancierd, het onvervreemdbare recht behouden om hun manuscripten op het moment van publicatie onmiddellijk beschikbaar te stellen in openbare registers.
 

• richt zich op institutionele verantwoordelijkheid: Het waarborgen van de wettelijke verplichting voor open access-naleving berust op onderzoeksorganisaties en commerciële uitgevers, waardoor individuele onderzoekers worden beschermd tegen administratieve of juridische lasten.
 

• Houdt de marktdynamiek in de gaten: Het verplicht stellen van een formele evaluatie en gestructureerde monitoring van marktstructuren voor wetenschappelijke publicaties om systemische tekortkomingen aan te pakken en het vrije verkeer van kennis te waarborgen.
 

• Verlegt de strategische financiering: Vergemakkelijking van de technische interoperabiliteit van openbare gegevensbanken en prioritering van onderzoeksfinanciering van de Unie voor duurzame open toegangsinfrastructuur in overheidshanden voor diamant. 
 

BIJLAGE
 

De overgang naar open wetenschap is een voorwaarde voor wetenschappelijke vooruitgang, innovatie en democratische verantwoordingsplicht binnen de Europese Unie. Momenteel wordt de verspreiding van door de overheid gefinancierd onderzoek belemmerd door versnipperde nationale wetgeving, restrictieve publicatieovereenkomsten en een aanzienlijke concentratie van marktmacht. Dit initiatief heeft tot doel auteurs mondiger te maken en het algemeen belang te beschermen door middel van een gecoördineerde aanpak van de Unie.
 

I. Versterking van de rechten van auteurs en harmonisatie Op grond van artikel 179 VWEU, dat de Unie opdraagt een Europese Onderzoeksruimte (EOR) tot stand te brengen waar onderzoekers en wetenschappelijke kennis vrij circuleren, wordt een verplicht, niet voor afstand vatbaar secundair publicatierecht (SPR) ingesteld. Dit recht waarborgt dat auteurs van wetenschappelijke werken die voortvloeien uit met overheidsmiddelen gefinancierd onderzoek het recht behouden om het Author Accepted Manuscript (AAM) onmiddellijk na de eerste publicatie beschikbaar te stellen in een openbaar register. Als norm van de Unie wordt een embargoperiode van nul maanden vastgesteld om de huidige grensoverschrijdende belemmeringen voor kennis weg te nemen.
 

Overeenkomstig artikel 114 VWEU leidt het huidige gebrek aan een geharmoniseerde VGB in de lidstaten tot juridische versnippering die de interne markt voor wetenschappelijke diensten verstoort. Een richtlijn op het niveau van de Unie is noodzakelijk om een gelijk speelveld voor zowel onderzoeksinstellingen als uitgevers te waarborgen. Bovendien wordt overeenkomstig artikel 118 VWEU voorzien in een eenvormige bescherming van intellectuele-eigendomsrechten om ervoor te zorgen dat de auteur de primaire houder blijft van het recht om zijn werk te verspreiden, waardoor eventuele tegenstrijdige contractuele bedingen nietig worden.
 

II. Institutionele verantwoordelijkheid en bescherming van onderzoekers De wettelijke verplichting om open toegang te waarborgen, rust op onderzoeksorganisaties en commerciële uitgevers. De wetgeving zorgt ervoor dat de uitoefening van de SPR een automatisch rechtsgevolg is van overheidsfinanciering. Deze aanpak is bedoeld om individuele auteurs te beschermen tegen juridische of administratieve druk van dominante marktdeelnemers. Door de nalevingslast naar het institutionele niveau te verschuiven, zorgt de Unie ervoor dat onderzoekers niet worden verplicht complexe juridische onderhandelingen te voeren om hun grondrecht op het delen van kennis uit te oefenen.
 

III. Monitoring van marktstructuren en dialoog met belanghebbenden Om een concurrerende en transparante interne markt in stand te houden, wordt een gestructureerd monitoringkader opgezet voor de ontwikkeling van de wetenschappelijke uitgeverijsector. Overeenkomstig artikel 102 VWEU wordt de Commissie aangemoedigd om:

systematisch toezicht houden op het effect van marktconcentratie op de toegankelijkheid en betaalbaarheid van door de overheid gefinancierd onderzoek.
 

Evalueren of de huidige commerciële publicatiemodellen, met inbegrip van transformatieve overeenkomsten, in overeenstemming zijn met de langetermijndoelstellingen van de Europese Onderzoeksruimte.
 

Bevorderen van een transparante dialoog met belanghebbenden om systemisch marktfalen aan te pakken, zoals het gebrek aan prijstransparantie en "double-dipping"-praktijken.
 

Toezicht houden op de controle van onderzoeksstatistieken en -gegevens om ervoor te zorgen dat commerciële poortwachterij het vrije verkeer van kennis niet belemmert of de onderzoeksevaluatie verstoort.
 

IV. Om een levensvatbaar, niet-commercieel alternatief voor propriëtaire publicaties te bieden, wordt de onderzoeksfinanciering van de Unie verlegd naar de ontwikkeling van Diamond Open Access-infrastructuren. Deze infrastructuur is eigendom van de overheid en brengt auteurs of lezers geen kosten in rekening. Deze financiering ondersteunt de professionalisering van institutionele publicaties en de oprichting van een Uniebreed netwerk van niet-commerciële tijdschriften. Een dergelijke verschuiving is van essentieel belang om ervoor te zorgen dat de EOR onafhankelijk blijft van de commerciële belangen van dominante marktdeelnemers.
 

V. Technische interoperabiliteit en door de gemeenschap geleide collegiale toetsing Technische interoperabiliteitsnormen worden verplicht gesteld voor alle openbare gegevensbanken die steun van de Unie ontvangen om ervoor te zorgen dat metagegevens en manuscripten naadloos vindbaar zijn op platforms zoals OpenAIRE en Zenodo. Voorts vergemakkelijkt het kader de formele erkenning van door de gemeenschap geleide collegiale toetsing, waardoor de wetenschappelijke gemeenschap weer controle kan krijgen over de kwaliteitscontroleprocessen. Deze maatregelen worden geïntegreerd in de Europese openwetenschapscloud (EOSC) om een eengemaakte digitale onderzoeksomgeving te bevorderen.