Jeden z nas

„Jeden z nas” to jedna z pierwszych europejskich inicjatyw obywatelskich, w wyniku których udało się zebrać ponad milion deklaracji poparcia. 

W ramach tej inicjatywy, zarejestrowanej 11 maja 2012 r., wzywano do prawnej ochrony godności, prawa do życia i nienaruszalności każdej istoty ludzkiej od chwili poczęcia. Jej głównym celem było położenie kresu finansowaniu przez UE działań związanych z ludzkimi embrionami, zwłaszcza w dziedzinie badań naukowych, zdrowia publicznego i współpracy na rzecz rozwoju.

Po zakończeniu kampanii zbierania podpisów, 28 lutego 2014 r. inicjatywę formalnie przedłożono Komisji Europejskiej, wraz z poświadczeniami potwierdzającymi ważność 1 721 626 deklaracji poparcia. Zgodnie z zasadami EIO 9 kwietnia 2014 r. organizatorzy spotkali się z przedstawicielami Komisji Europejskiej, a dzień później przedstawili swoją propozycję na wysłuchaniu publicznym w Parlamencie Europejskim. 

28 maja 2014 r. Komisja Europejska wystosowała oficjalną odpowiedź w formie komunikatu (zob. komunikat prasowy). W swojej ocenie Komisja przywołała fakt, że w prawie pierwotnym UE są już zapisane zasady poszanowania godności ludzkiej, prawa do życia i integralności osoby. Przypomniała również, że na mocy rozporządzenia finansowego UE wszystkie wydatki unijne muszą być zgodne z prawem pierwotnym UE. Na tej podstawie Komisja stwierdziła, że nie ma potrzeby zaproponowania zmian do rozporządzenia finansowego.

Inicjatywa „Jeden z nas” jest również dobrym przykładem pełnego wykorzystania przez organizatorów ram regulacyjnych europejskiej inicjatywy obywatelskiej, gdyż przedłożyli oni projekt aktu prawnego, w którym zaproponowali trzy zmiany legislacyjne. Kampania przekształciła się ponadto w projekt długoterminowy dzięki utworzeniu we wrześniu 2013 r. federacji One of Us – organizacji posiadającej własną osobowość prawną, powołanej w celu wspierania i kontynuowania działalności zapoczątkowanej inicjatywą.

Prężna sieć komitetów krajowych

Fundamentem kampanii była sieć krajowych komitetów w całej Europie, z których każdy odpowiadał za dostosowanie działań informacyjnych i mobilizacyjnych do realiów własnego kraju. Ta zdecentralizowana struktura umożliwiła organizatorom połączenie wspólnego przekazu europejskiego z kampaniami dostosowanymi do potrzeb lokalnych.

Najwięcej pracy tam, gdzie największe poparcie

Organizatorzy włożyli najwięcej wysiłku w krajach, w których ruchy na rzecz ochrony życia mają ugruntowaną pozycję, w tym we Francji, w Niemczech, we Włoszech, w Polsce i Hiszpanii. Czynniki, które pomogły zebrać dużą liczbę podpisów i przekroczyć wymagany próg w osiemnastu państwach członkowskich, to możliwości organizacyjne, aktywne sieci społeczeństwa obywatelskiego i zakorzenienie tematu w świadomości społecznej.

Wsparcie ze strony osób wysoko postawionych i szeroka mobilizacja

Wsparcie publiczne ze strony wpływowych przedstawicieli środowisk religijnych, w tym Watykanu, i społeczeństwa obywatelskiego pomogło zwiększyć widoczność inicjatywy i zmobilizować zwolenników w całej Europie. Przesłanie kampanii zostało jeszcze bardziej nagłośnione przez organizacje partnerskie i ambasadorów krajowych, którzy ze swej strony również zachęcili wiele osób do aktywnego poparcia.

Jasne cele i dyscyplina organizatorów kampanii

Organizatorzy sporządzili listę ambitnych celów do stopniowej realizacji, od osiągnięcia progów krajowych w siedmiu państwach po znaczne przekroczenie miliona podpisów. Dzięki temu łatwiej było utrzymać dynamikę przez cały czas trwania kampanii i zabezpieczyć się przed odrzuceniem części podpisów w trakcie ich weryfikacji.

Przygotowania

Początki kampanii „Jeden z nas” były możliwe dzięki współpracy między organizacjami pozarządowymi z krajów, w których ruchy pro-life mają ugruntowaną pozycję, w tym z Francji, Niemiec, Polski, Hiszpanii i Włoch. Organizacje te skontaktowały się z grupami o podobnych poglądach w całej Europie i zachęciły je do ustanowienia krajowych komitetów, które zajęłyby się zarządzaniem kampanią na szczeblu krajowym.

Aby zapewnić właściwą koordynację działań realizowanych w całej Europie, organizacje partnerskie wspólnie pokryły koszty działalności centralnych struktur kampanii w Brukseli, w tym posiedzeń, przejazdów i odśrodkowego zarządzania kampanią. Jednocześnie każdy komitet krajowy odpowiadał za zgromadzenie środków pozwalających sfinansować jego własną działalność i akcje informacyjne.

Sponsorzy

Inicjatywa „Jeden z nas” otrzymała wsparcie finansowe od trzech sponsorów na łączną kwotę 159 219 euro.

Uwaga: Więcej informacji na temat wsparcia i finansowania tej inicjatywy można znaleźć na stronie inicjatywy „Jeden z nas” w rejestrze EIO. Wymagane jest zgłaszanie tylko wkładów w wysokości powyżej 500 euro na sponsora.

Strategia kampanii 

Kampanię rozpoczęto natychmiast po zarejestrowaniu inicjatywy.

Organizatorzy poświęcili pierwsze pięć miesięcy przede wszystkim na zbudowanie struktur, które pozwalały prowadzić działalność we wszystkich krajach UE. Jak później wyjaśnili, okres ten był w dużej mierze przeznaczony na stworzenie podstaw organizacyjnych niezbędnych do wsparcia kampanii. Zbieranie podpisów na pełną skalę rozpoczęło się dopiero, gdy sieć współpracy była operacyjna. W rezultacie zdecydowana większość podpisów została zebrana w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przedłużonego 18-miesięcznego okresu zbierania podpisów.

Aby zwiększyć świadomość społeczeństwa i nagłośnić inicjatywę, organizatorzy przyjęli szeroko zakrojoną strategię komunikacyjną, która łączyła kanały tradycyjne i cyfrowe. Stworzyli stronę internetową kampanii, zadbali o zainteresowanie prasy poprzez wywiady i działania informacyjne w mediach, utrzymywali także aktywność na platformach społecznościowych, takich jak Facebook i Twitter. Dzięki wykorzystaniu różnorodnych kanałów komunikacyjnych rozszerzono zasięg kampanii na skalę międzynarodową, łącząc zwolenników w całej Europie.

Wspólna strategia europejska wyznaczała ogólny kierunek kampanii, umożliwiając jednocześnie każdemu komitetowi krajowemu dostosowanie swoich działań do warunków lokalnych. Komitety krajowe zostały zachęcone do znalezienia ambasadorów, którzy mogliby promować inicjatywę, zwiększać jej widoczność i motywować obywateli do podpisywania deklaracji poparcia.

Organizatorzy zbudowali swoją kampanię wokół szeregu coraz ambitniejszych celów pośrednich:

1. Osiągnąć wymagane progi podpisów w siedmiu krajach UE.
2. Zebrać milion podpisów.
3. Osiągnąć 1,2 mln podpisów na wypadek, gdyby podczas weryfikacji część podpisów została uznana za nieważne.
4. Osiągnąć 1,5 mln podpisów, aby wzmocnić wydźwięk polityczny inicjatywy.
5. Zebrać jak najwięcej podpisów z jak największej liczby krajów.

Wyznaczenie poszczególnych etapów pomogło utrzymać dynamikę i zapewniło jasne cele na cały okres zbierania podpisów.

Liczba deklaracji poparcia zebranych przez organizatorów inicjatywy „Jeden z nas” w podziale na państwa członkowskie

Inicjatywę formalnie przedłożono 28 lutego 2014 r. wraz z poświadczeniami potwierdzającymi ważność 1 721 626 deklaracji poparcia. Wymagane progi krajowe przekroczono w osiemnastu krajach UE, co oznacza, że znacznie wykroczono poza minimalne wymogi określone w rozporządzeniu w sprawie europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Tabela z wyszczególnieniem liczby podpisów zebranych w każdym kraju jest dostępna na stronie Komisji na temat tej inicjatywy.

Jednym z najpoważniejszych wyzwań stojących przed organizatorami była techniczna złożoność procesu tworzenia systemu zbierania deklaracji online. Aby zaradzić trudnościom napotykanym w tym względzie przez organizatorów pierwszych europejskich inicjatyw obywatelskich, Komisja Europejska – wykraczając poza swoje obowiązki wynikające z rozporządzenia – zaoferowała hosting systemów zbierania deklaracji online stworzonych przez organizatorów. Zapewniła im również pomoc techniczną i szkolenia.

Komisja wprowadziła także w odniesieniu do inicjatyw zarejestrowanych przed 31 października 2012 r. środki nadzwyczajne, umożliwiające wliczenie deklaracji poparcia zebranych do 1 listopada 2013 r., co pozwoliło wydłużyć przewidziany 12-miesięczny okres zbierania podpisów.

1 listopada 2013 r., gdy etap zbierania podpisów zakończył się, okazało się, że około 65 proc. wszystkich deklaracji poparcia zostało zebranych w formie papierowej przez wolontariuszy, a pozostałe 35 proc. elektronicznie. Liczby te dowodzą, jak ważna była w przypadku tego tematu silna mobilizacja oddolna.

Formalne przedłożenie inicjatywy i spotkania z Komisją

Jeszcze przed wysłuchaniem w Parlamencie Europejskim, które odbyło się 9 kwietnia 2014 r. (zob. komunikat prasowy), z organizatorami inicjatywy „Jeden z nas” spotkała się komisarz ds. badań, innowacji i nauki Máire Geoghegan-Quinn. Delegacji organizatorów przewodził Grégor Puppinck, dyrektor generalny European Centre for Law and Justice i przewodniczący europejskiego komitetu inicjatywy obywatelskiej „Jeden z nas”. 

Wysłuchanie publiczne w Parlamencie Europejskim

10 kwietnia 2014 r. organizatorzy przedstawili swoją inicjatywę podczas wysłuchania publicznego w Parlamencie Europejskim.

Organizatorzy inicjatywy na wysłuchaniu publicznym w Parlamencie Europejskim. Źródło: grupa na Facebooku „ONE OF US”

Formalna odpowiedź Komisji Europejskiej

28 maja 2014 r. Komisja Europejska wystosowała formalną odpowiedź na inicjatywę, w formie komunikatu (zob. komunikat prasowy). Po dokonaniu oceny propozycji organizatorów Komisja stwierdziła, że nie przedłoży wniosku ustawodawczego. Powołała się na fakt, że odpowiednie ramy finansowania zostały niedawno przedyskutowane i uzgodnione zarówno przez państwa członkowskie, jak i Parlament Europejski, w związku z czym uznała, że dalsze zmiany legislacyjne nie są konieczne.

Wpływ na działania ustawodawcze i inne

Chociaż Komisja zadecydowała, że nie zaproponuje nowych przepisów, organizatorzy nadal aktywnie zabiegali o utrzymanie dynamiki wywołanej kampanią. Przez cały czas trwania kampanii szczegółowo informowali zwolenników, przede wszystkim za pośrednictwem e-maili, o postępach w zbieraniu podpisów w całej Europie. Sukcesy osiągnięte w jednym kraju służyły jako zachęta dla aktywistów w innych. W miarę jak w kolejnych krajach osiągano wymagane progi sukcesy te wykorzystywano do motywowania kampanii w pozostałych krajach i podsycania entuzjazmu w obrębie całej sieci współpracy.

W zamyśle organizatorów europejska inicjatywa obywatelska nigdy nie miała być jednorazową akcją. Zamiast tego zapewniła ona fundament dla długoterminowej współpracy między organizacjami i zwolennikami, którym przyświecają wspólne cele. W oparciu o relacje i sieci partnerskie stworzone podczas kampanii organizatorzy ustanowili federację „One of us”, która nadal prowadziła działania zarówno na szczeblu europejskim, jak i krajowym.

Demonstracja ruchu „One of us” przed Parlamentem Europejskim w Brukseli przeciwko przyjęciu sprawozdania Maticia w czerwcu 2021 r. Źródło: grupa na Facebooku „ONE OF US”

Doświadczenia te pokazują, w jaki sposób europejska inicjatywa obywatelska może wpłynąć nie tylko bezpośrednio na sam proces ustawodawczy. Oferuje ona coś więcej niż możliwość poruszenia danej kwestii na szczeblu UE – może pomóc w zbudowaniu trwałych sieci partnerskich, zacieśnieniu współpracy na skalę międzynarodową oraz zmobilizowaniu poszczególnych osób i organizacji do realizacji wspólnego, długoterminowego celu.

Po przeanalizowaniu kampanii organizatorzy wskazali jeden obszar, w którym w przyszłości postąpiliby inaczej: przygotowania organizacyjne. Podkreślili zwłaszcza, jak ważne jest dysponowanie w każdym kraju od samego początku silniejszą i dłużej funkcjonującą strukturą. Ich zdaniem solidniejsza baza organizacyjna zapewniłaby im więcej czasu na samo zbieranie podpisów i umożliwiłaby jeszcze skuteczniejsze planowanie długoterminowe. Więcej informacji na temat działań po zakończeniu kampanii można znaleźć na portalu „Europejska inicjatywa obywatelska”.

Zbuduj sieć wsparcia przed rozpoczęciem kampanii

Silni koordynatorzy krajowi i zaufane organizacje partnerskie zapewnią kampanii strukturę i dynamikę niezbędną do zmobilizowania zwolenników w całej Europie.

Informuj i motywuj wszystkich na bieżąco

Regularne informowanie o postępach pomaga utrzymać entuzjazm, ułatwia pracę zespołową i pozwala działaczom prowadzącym kampanie krajowe replikować sukcesy innych.

Zaplanuj, co nastąpi po zebraniu miliona podpisów

Wykorzystaj kampanię do zbudowania trwałych sieci wsparcia i partnerstw, które będą nadal zabiegać o wspólne cele jeszcze długo po zakończeniu etapu zbierania podpisów.

Skup się na wpływie, a nie na samych przepisach

Nawet jeśli doprowadzenie do zmiany ustawodawstwa jest wątpliwe, udana inicjatywa może zapoczątkować debatę na dany temat, podnieść świadomość społeczeństwa i umożliwić zbudowanie silnego ruchu obywatelskiego na skalę europejską.

Dodatkowe informacje dotyczące inicjatywy „Jeden z nas” są dostępne na stronie internetowej organizatorów i na stronie Komisji na temat tej inicjatywy.