In een tijd waarin wereldwijde onzekerheid en democratische vermoeidheid de betrokkenheid van burgers bedreigen, herinnert het Europees burgerinitiatief er krachtig aan dat democratie in Europa niet alleen over vertegenwoordiging gaat, maar ook over participatie. Door burgers de middelen te geven om hun zorgen rechtstreeks op de agenda van de EU te plaatsen, versterkt het EBI het vertrouwen tussen Europeanen en hun instellingen, waaruit blijkt dat elke handtekening kan helpen de toekomst van de Unie vorm te geven.
Deze boodschap vormde de kern van een workshop die door de Europese Burgeractiedienst (ECAS) werd georganiseerd tijdens de top over publieke zaken in Brussel op 6 november 2025. David Knight, van het kabinet-Sefčovič van de Europese Commissie, sloot zich aan bij deelnemers van EU-instellingen, het maatschappelijk middenveld, de academische wereld en de particuliere sector om na te denken over hoe instrumenten voor participatieve democratie — van burgerpanels tot onlineraadplegingen — de beleidsvorming inclusiever en veerkrachtiger kunnen maken.
Een uniek transnationaal instrument
voor democratische participatie
David Knight beschreef het EBI als een “uniek en evoluerend instrument” dat Europeanen in staat stelt kwesties van EU-breed belang rechtstreeks aan de Europese instellingen voor te stellen —
Hij benadrukte dat democratische waarden onder druk komen te staan in een wereld die steeds volatieler wordt.
Vijftien jaar na de oprichting — en vijf jaar na de herziening van de verordening — blijft het EBI groeien als hoeksteen van de participatiedemocratie. Het biedt burgers een concrete manier om het EU-beleid van onderaf te beïnvloeden, waardoor de Unie beter kan inspelen op publieke prioriteiten.
Vijftien jaar vooruitgang en hervormingen: tastbare gevolgen voor het EU-beleid
Sinds de lancering zijn er 121 initiatieven geregistreerd. De hervorming van 2019 van de EBI-verordening en de inwerkingtreding ervan in 2020 brachten belangrijke verbeteringen met zich mee: minder weigeringen van registratie, eenvoudigere procedures en nieuwe instrumenten zoals het centrale online verzamelsysteem, het registratieproces in twee stappen en het EBI-forum — dat organisatoren voorziet van deskundig juridisch en campagneadvies. Deze ontwikkelingen hebben het proces transparanter, toegankelijker en gebruiksvriendelijker gemaakt.
Knight wees op verschillende EBI’s die al vorm hebben gegeven aan het EU-beleid:
- Recht op water, dat heeft bijgedragen tot de herziening van de drinkwaterrichtlijn.
- Save Bees and Farmers en Ban Glyphosate, die het debat op EU-niveau over biodiversiteit en de regulering van pesticiden hebben aangewakkerd.
Hoewel sommige organisatoren de uitdagingen met het tempo van de follow-up benadrukten, benadrukte Knight dat
Het dient als een vroeg signaal van de bezorgdheid van de burgers en beïnvloedt de EU-debatten en inspireert tot wetgevingsreflectie, zelfs buiten de initiatieven die de drempel van één miljoen handtekeningen overschrijden.
Zo hielp Reclaim Your Face de EU-discussies over digitale rechten vorm te geven, ondanks het feit dat de drempel niet werd gehaald, terwijl het verbod op conversietherapie, dat nog steeds wordt geverifieerd, al als basis heeft gediend voor de lhbtq+-strategie van de EU.
Afgezien van het antwoord van de Commissie: hoe het EBI impactvoller kan worden gemaakt
Tijdens de sessie hebben de deelnemers ideeën aangedragen via een interactieve Slido-discussie over hoe de impact van het EBI kan worden versterkt buiten de formele reactie van de Commissie.
Vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld, ngo’s en pleitbezorgers van de burger riepen op tot meer openbare informatie en praktische opleiding om de Europeanen te helpen begrijpen hoe zij initiatieven doeltreffend kunnen lanceren en ondersteunen. De deelnemers benadrukten ook dat nationale coalities van bereidwillige actoren — waaronder regeringen, parlementen en het maatschappelijk middenveld — moeten samenwerken om succesvolle EBI’s om te zetten in concrete beleids- of juridische resultaten.
Anderen benadrukten het belang van voortdurende betrokkenheid van burgers gedurende het hele proces: niet alleen na de indiening van het initiatief, maar ook vóór, tijdens en na de evaluatie ervan, waarbij wordt gezorgd voor een echte dialoog tussen burgers en instellingen. Verscheidene deelnemers stelden voor het EBI te koppelen aan andere participatie-instrumenten, zoals burgerpanels of onlineraadplegingen, om sterkere synergieën tot stand te brengen en de algehele democratische participatie op EU-niveau te vergroten.
Vooruitblik: Versterking van het vertrouwen door participatie
Knight kondigde aan dat de volgende herziening van de EBI-verordening in 2027 zal plaatsvinden, met de nadruk op het verder verbeteren van de zichtbaarheid, efficiëntie en impact. Er zijn ook nieuwe meertalige communicatie-inspanningen en op jongeren gerichte onderwijsinitiatieven gepland om ervoor te zorgen dat meer Europeanen — met name jongeren — het EBI als democratisch instrument begrijpen en gebruiken.
Hij concludeerde dat het EBI weliswaar niet zonder uitdagingen is, maar van essentieel belang blijft voor de toekomst van de Europese democratie. Burgers mondiger maken is niet alleen een democratische noodzaak, maar ook een strategische noodzaak voor een veerkrachtige Europese toekomst.
Over de auteur:
Marta Azevedo Silva is communicatieprofessional en communicatiemanager bij de European Citizen Action Service (ECAS). Zij leidt de ontwikkeling en uitvoering van initiatieven op het gebied van strategische communicatie en betrokkenheid van belanghebbenden, houdt toezicht op de digitale aanwezigheid van ECAS en stimuleert de communicatie-, verspreidings- en exploitatie-inspanningen voor door de EU gefinancierde projecten.
Ze heeft ervaring in publieksbereik, belangenbehartiging, internationaal evenementenbeheer, partnerschapsopbouw en mediarelaties, en heeft eerder gewerkt in communicatie- en persrollen in België, Malta en Portugal.
De op het EBI-forum geventileerde meningen geven uitsluitend het standpunt van de auteurs weer en mogen beslist niet worden beschouwd als het standpunt van de Europese Commissie of van de Europese Unie.
Reageren